Bankhangers

Terwijl ik dit schrijf, met mijn laptop op schoot, ligt het donzige lijfje van mijn hondje Lilly lekker tegen me aan. Jawel, ik zit op de bank en de hond ligt naast me. Op de bank dus.

Voor mij is dit de normaalste zaak van de wereld; al onze honden mogen bij ons zowel op de bank als op het bed. Dit heeft voor ons nog nooit problemen gegeven, behalve dan misschien een vieze bank en een ietwat zanderig bed op zijn tijd. Niets wat een nat lapje en een stofzuiger niet op kunnen lossen.

Ik ben me er echter terdege van bewust dat dit lang niet voor iedereen zo normaal is. Veel mensen willen niet dat hun hond op de bank of op bed ligt. Laat ik voorop stellen dat ik hier absoluut geen waardeoordeel aan verbind. Een ieder moet doen wat hij of zij verstandig of prettig acht en hier een eigen besluit  over nemen. Wel belangrijk is dat men dit besluit vervolgens te allen tijde hanteert. Eén keer op de bank, is in principe altijd op de bank*. Net als met zovele hondenaangelegenheden is consequent zijn de gouden regel. De beslissing dient dan ook genomen te worden als de hond nog een pup is. Immers, als de hond als pup op de bank mocht, breng het volwassen exemplaar dan maar eens aan zijn hoofd dat het nu opeens niet meer mag!

Afwegingen

Op welke gronden neemt men nu de beslissing ‘wel’ of ‘niet’? Een eerste afweging heeft te maken met het algehele gestel van de bank zelf. Een stoffen bank kan wellicht iets minder goed tegen eventuele nattigheid of viezigheid dan een leren exemplaar. Deze laatste is in dit geval ook wat makkelijker schoon te maken. Maar denk bijvoorbeeld ook aan haren en/of huidschilfers. Zijn deze goed te verwijderen?

Daarnaast is het handig om te weten of de hond de boel heel laat; niemand zit te wachten op een bank vol met gaten en scheuren. Indien de hond sloopgedrag vertoont, is er waarschijnlijk wel meer aan de hand. Dit probleem is dan niet alleen op de bank maar tevens op andere meubels of aanverwante zaken van toepassing. Alleen de beslissing de hond niet op de bank toe te laten, is hier niet voldoende. In dit soort gevallen wordt geadviseerd de hulp van een gedragstherapeut in te schakelen.

De grootte van de hond kan ook een rol spelen bij de keuze de hond wel of niet op een zit- of ligmeubel te laten plaatsnemen. Het is immers wel zo prettig als je er zelf ook nog bij past. Een Duitse Dog neemt over het algemeen wat meer ruimte in dan een Chihuahua. Wil je zo’n groot ras toch graag op de bank dan is een aparte bank misschien een oplossing.

Hond en kind

Alle gekheid op een stokje; het is natuurlijk best een lastige en belangrijke keuze die je moet maken. Zeker als er bijvoorbeeld jonge kinderen in het spel zijn. Kinderen zijn vaak heel beweeglijk en de bank is voor hen lang niet altijd een plek waarop ze rustig naar de tv zitten te kijken. Mag de hond in jouw huishouden op de bank? Dan is het een goed idee voor zowel de kinderen als voor de hond enkele strikte regels op te stellen. Als de hond al op de bank ligt en de kinderen komen er later bij, zal de hond er in sommige gevallen zelf voor kiezen op te staan en een ander plekje te zoeken. In principe is er dan weinig aan de hand. Kiest de hond er echter voor om te blijven liggen en jij vindt dat goed, dan wil je de kinderen misschien leren dat ze de hond op zo’n moment met rust laten. Er gebeuren helaas nog steeds een hoop ongelukken door miscommunicatie tussen hond en kind en het is altijd beter om te voorkomen dan om te genezen!

Andersom wil je misschien juist dat de hond rekening houdt met de kinderen. In dat geval moet de hond geleerd worden van de bank te gaan en de kinderen de ruimte te geven als zij erop komen.   

Rangorde?

Veel mensen zijn er huiverig voor hun hond op de bank toe te laten omdat dit voor de hond het signaal zou afgeven dat hij een hoge rangordepositie binnen het gezin bekleedt. Deze gedachtegang komt voort uit de dominantietheorie; de bank en het bed worden gezien als de beste plaatsen in huis en die zouden alleen bestemd zijn voor ranghogeren. De hond is volgens deze theorie de laagste in rang, oftewel de ‘omega’, en is dus niet toegestaan op deze plekken.

Echter, nu de dominantietheorie zijn geldigheid heeft verloren, is het eigenlijk niet meer nodig dat mensen hier zich zo strikt aan houden. En zeg nou zelf; de meesten vinden het toch gewoon hartstikke gezellig om de hond naast zich te hebben op de bank of op het bed?

Hoe kunnen we er nu dan het beste mee om gaan? Ten eerste moet het wel als een privilege gezien worden wanneer de hond op de bank mag, zonder dat rangorde hierbij een rol speelt. Hoe meer privileges een hond heeft, hoe groter de kans dat hij die op een gegeven moment wil gaan verdedigen. Hij is immers gewend dat hij een hoop mag en zal zich daar ook naar gedragen. Veiligheidshalve zou het dan het beste zijn hem een eigen plek te geven waar hij zich ongestoord kan terugtrekken en van de bank een no go area te maken.

Regels

Wil je je kameraad toch lekker naast je hebben zodat jullie ‘op gelijke hoogte’ kunnen knuffelen? Leer hem dan op commando op de bank te komen en belangrijker nog: er op commando weer af te gaan. Hiervoor zou je de woorden ‘op’ en ‘af’ kunnen aanleren maar andere woorden volstaan natuurlijk ook. Waar het om gaat is dat jij degene bent die bepaalt wanneer hij wel of niet mag blijven liggen. Om een voorbeeld te geven; mijn honden kruipen regelmatig op het plekje waar ik zelf het liefste zit. Als ik op dat moment met andere dingen bezig ben, heb ik hier geen problemen mee. Zodra ik echter even op de bank wil gaan zitten, is het wel de bedoeling dat dat kan op mijn ‘eigen’ plekje. Om dit te bewerkstelligen, noem ik kort de naam van de hond die op dat moment de plek in beslag heeft genomen en maak een armgebaar naar de grond. Dit is vrijwel altijd voldoende om de betreffende hond te doen opstaan. Of ze dan een plekje verder gaan liggen of op de grond maakt mij niet zoveel uit. Als het maar zonder grommen of andersoortig commentaar gebeurt!

Indien de hond gromt of zijn tanden laat zien, dan weet je dat het tijd is om maatregelen te treffen. Dit soort gedrag mag niet getolereerd worden omdat het zich alleen maar van kwaad tot erger kan ontwikkelen. Hou dit dus goed in de gaten.

Tot slot zou je ook nog bepaalde situaties kunnen bedenken waarin je je hond liever wat meer uit de buurt hebt in plaats van direct naast je. Misschien vind je het wel prettig om voor de tv, met je bord op schoot, je avondmaal te nuttigen. In dit geval is het een idee de hond te leren dat hij in zijn mand moet of op de grond moet blijven zitten zolang jij aan het eten bent. Als je dit vanaf het begin consequent en kalm aanpakt, zal het voor de hond uiteindelijk niet meer dan normaal zijn dat hij de bank op die momenten even laat voor wat hij is.

Kortom

Samenvattend zijn er dus een aantal afwegingen die je moet maken alvorens je beslist of de hond wel of niet op de bank of bed mag. Wanneer je de voors en de tegens goed op een rijtje hebt gezet, geen problemen verwacht en je aan een aantal regels houdt, is er niks op tegen je hond toe te staan op deze plekken plaats te nemen. Mij rest dan niets anders dan je vooral heel veel knuffelplezier te wensen!

*Omwille van de leesbaarheid van dit artikel hanteer ik voornamelijk het woord ‘bank’ maar het woord ‘bed’ is hier net zo goed van toepassing.

Hebben honden gevoel voor humor?

Lange tijd werd binnen de wetenschap aangenomen dat dieren geen emoties kenden, om nog maar niet te spreken over een bewustzijn. Sinds een aantal jaren staan deze onderwerpen echter weer volop in de belangstelling. Dit heeft te maken met de sterk verbeterde onderzoeksmethoden maar ook met het feit dat dieren een steeds belangrijkere plaats binnen onze maatschappij innemen. In veel tijdschriften, kranten en boeken wordt er hier tegenwoordig dan ook aandacht aan besteed. Nu leek het mij interessant om eens een onderwerp te belichten waarover eigenlijk nog helemaal niet zoveel geschreven is; hondenhumor.

Dat honden in staat zijn plezier te hebben en te maken, is voor de meeste mensen eigenlijk wel een vaststaand gegeven. Zelfs binnen de wetenschappelijke wereld is er een groeiende acceptatie voor het bestaan van dergelijke gevoelens bij dieren, al zullen de sceptici wellicht nooit helemaal van het toneel verdwijnen.
Maar wil het feit dat onze honden plezier ervaren ook zeggen dat zij over een gevoel voor humor beschikken? Bij het beantwoorden van deze vraag is het van belang dat we rekening houden met de capaciteiten van het dier. Honden zijn immers niet in staat grappen te vertellen of onderscheid te maken tussen de vele verschillende soorten van humor zoals mensen dat kunnen. We moeten het bewijs dus zoeken op een meer basaal niveau. In het kader daarvan is het interessant om eerst eens te kijken naar een aantal onderzoeksresultaten die betrekking hebben op dit onderwerp. Vervolgens is het ook van belang om onze eigen ervaringen onder de loep te nemen en te bepalen in hoeverre we uitsluitsel kunnen geven over het bestaan van een gevoel voor humor bij honden.

Ten eerste is het emotionele aspect van humor erg belangrijk. Dit aspect heeft vooral betrekking op het ervaren van vreugde en plezier. Mensen uiten dit bijvoorbeeld door hardop te lachen. Uit verschillende onderzoeken is echter gebleken dat ook dieren in bepaalde situaties geluiden maken die voor lachen zouden kunnen doorgaan. Zo ontdekte de Amerikaanse neurowetenschapper Jaap Panksepp dat ratten tijden het spelen specifieke hoge geluidjes van 50 kHZ voortbrengen. Dit bracht de onderzoekers op het idee te kijken hoe de ratjes zouden reageren als zij positief gestimuleerd werden door middel van kietelen. Wederom maakten de ratjes dezelfde geluiden, het waren er zelfs meer dan tijdens gewoon spel met soortgenoten. Volgens Panksepp wijzen deze resultaten erop dat de ratten daadwerkelijk plezier beleefden. Tevens is hij van mening dat veel van de oude, door de evolutie verkregen hersenstructuren dienen als de fundamenten voor emotionele ervaringen. Deze subcorticale, ofwel dieper gelegen, systemen delen wij met alle andere zoogdieren. Het is dus heel aannemelijk dat de ratten inderdaad plezier hadden en blij waren. Aanvullend bewijs voor dit gegeven is het feit dat het dopaminesysteem in de hersenen zowel bij mensen als dieren een grote rol speelt bij het ervaren van positieve gevoelens. De ratten bleken dan ook dezelfde ‘lachende’ geluiden te maken als dit systeem bij hen neurochemisch gestimuleerd werd. Uitgaande van bovengenoemde resultaten kunnen we wel zeggen dat het er sterk op lijkt dat de geluiden die de ratten produceren een evolutionaire relatie hebben met menselijk gelach. Toekomstig wetenschappelijk onderzoek zal verder moeten uitwijzen in hoeverre wij andere hersenstructuren en mechanismen delen met dieren.

Ook honden maken bepaalde geluiden als zij aan het spelen zijn. Kunnen we dit dan ook omschrijven als ‘lachen’? De Amerikaanse dierengedragsdeskundige Patricia Simonet denkt van wel. Zij heeft onderzoek gedaan naar deze geluiden en kwam tot de ontdekking dat honden minstens vier opvallende vocale patronen gebruiken tijdens het spelen: grommen, blaffen, janken en een patroon wat zij omschrijft als ‘een duidelijk hoorbare, geforceerd-hijgende ademhaling’. De eerste drie geluiden worden ook in andere situaties gehoord maar de honden maakten het laatste geluid exclusief tijdens het uitdagen tot spel en tijdens het spelen zelf. Het was dus ook een manier om aan te geven dat er geen sprake was van kwade intenties. Simonet noemt het geluid ‘de hondenlach’ en volgens haar lijkt het erg op de menselijke lach, maar dan zonder de vocale klinker. Door de hondenlach te imiteren, waren zelfs de onderzoekers in staat de honden uit te dagen tot spel, zo sterk bleek het signaal te zijn. De honden reageerden door de spelbuiging aan te nemen en de onderzoekers uitermate vrolijk te benaderen. Samenvattend kan men zeggen dat de hondenlach, net als de geluiden die de ratten maakten, alleen gebruikt wordt tijdens positieve situaties met een hoog spelelement. Situaties waarin zij overduidelijk plezier beleven.

Bij mensen is het zo dat lachen en humor kunnen leiden tot een vermindering van nervositeit, stress en spanning. Simonet wilde kijken of dit bij honden ook het geval was en liet de opgenomen geluiden horen aan honden in een asiel. Hierbij werd van tevoren bepaald hoe hoog het stressniveau van de aanwezige honden was. Het terugspelen van het geluid van de hondenlach resulteerde in een significante afname van stressgerelateerde gedragingen. Daarnaast was er sprake van een toename in pro-sociaal gedrag. Zo zochten de honden bijvoorbeeld toenadering tot de onderzoekers en likten zij aan hun mondhoeken.

Willen we iets kunnen zeggen over humor bij honden, dan moet er dus vooral gekeken worden naar het speldrag, naar de sociale interacties met andere honden, en naar de sociale interacties met mensen. Dit zijn de situaties waarin allerlei positieve emoties een rol spelen, waaronder de emoties die van belang zijn bij het hebben van een gevoel voor humor en het tot uiting brengen hiervan. Daarnaast mag het inmiddels duidelijk zijn dat humor een sterk sociaal aspect heeft. Bij het beschrijven van de gedragingen en interacties die plaatsvinden tijdens spel, zijn we vooral afhankelijk van onze eigen observaties en interpretaties. Deze krijgen vorm door het vertellen van anekdotes. In de wetenschappelijke wereld worden anekdotes niet als bewijs gezien maar ze kunnen wel een belangrijke bron van informatie vormen, mits er op een zorgvuldige en kritische manier mee wordt omgegaan.

Er zijn veel verschillende voorbeelden te noemen van gedrag dat tijdens het spelen kan worden waargenomen; honden rennen elkaar achterna, stoeien, bijten elkaar zachtjes, duwen elkaar op de grond, enzovoort. Hierbij zijn er wel sociale gedragsregels die in acht moeten worden genomen. Het spelen moet immers plaatsvinden met wederzijdse instemming, het is een vrijwillige activiteit. Honden maken bij het overbrengen van hun goede intenties dan ook gebruik van verschillende spelsignalen, zoals de speelbuiging.

Om nu te kunnen spreken van de aanwezigheid van een gevoel voor humor, moeten bepaalde gedragingen min of meer bewust worden uitgevoerd. Het doel is een reactie bij de ander te weeg te brengen. Dit bewustzijnsaspect komt bij honden tot uiting in de intenties waar ik hierboven over spreek; zij dagen de ander bewust uit tot spel. Ook tijdens het spelen voeren zij in ieder geval een aantal acties uit die ‘bedacht’ moeten zijn. Zo verstopt één van mijn honden zich bijvoorbeeld vaak achter de auto en wacht tot een andere hond hem komt zoeken. Vervolgens rent hij rond de auto en maakt allerlei schijnbewegingen zodat de ander hem niet te pakken kan krijgen. Voor de honden zelf is dit waarschijnlijk niet minder komisch dan voor de mensen die dit soort acties waarnemen. Een ander voorbeeld van het intentionele karakter van hun spel is het feit dat ze het vaak ook leuk vinden om mensen uit te dagen. Het is daarbij opvallend dat zij er in veel gevallen op uit lijken te zijn ons echt aan het lachen te maken. Meestal gaan ze zich namelijk nóg gekker gaan gedragen als ze dit doel bereikt hebben. Ze moeten dus zowel bewust zijn van hun eigen intenties als van de gemoedstoestand van de betreffende persoon. Uit deze en tal van andere voorbeelden kunnen we opmaken dat honden besef hebben van zaken die grappig zijn. Voorlopig ondersteunen de besproken resultaten betreffende de ratten- en de hondenlach deze bewering, al zal er nog veel nader onderzoek moeten plaatsvinden.

Honden zullen nooit in staat zijn de ver ontwikkelde en veelzijdige vorm van menselijke humor te evenaren, maar ik denk dat we er wel van kunnen uitgaan dat zij over een eigen, ‘honds’ gevoel voor humor beschikken.

Verder lezen:

 Jaap Panksepp (1998), Affective Neuroscience: The foundations of human and animal emotions. New York: Oxford University Press